Thanh Sơn tên thật là Lê Văn Thiện, sinh ngày 1 tháng 5 năm 1938 tại Sóc Trăng; là con thứ mười trong một gia đình có 12 anh chị em. Gia đình ông từng che giấu cán bộ Việt Minh nên bị ruồng bố rất gắt gao, ông phải rày đây mai đó.

 

Khởi đầu là ca sĩ

Ông học nhạc từ hồi tiểu học với thầy Võ Đức Phấn (em ruột nhạc sĩ Võ Đức Thu). Năm 1955, thầy Phấn mất, ông lên Sài Gòn làm thuê, ở mướn nhưng vẫn tiếp tục học nhạc với thầy Lê Thương và nuôi ước mơ trở thành ca sĩ.

 

Đến năm 1959, ông đăng ký tham dự cuộc tuyển lựa ca sĩ của Đài phát thanh Sài Gòn và đoạt giải nhất. Ban giám khảo cuộc thi đó có những tên tuổi như: Dương Thiệu Tước, Võ Đức Thu, Thẩm Oánh, Nghiêm Phú Phi. Sau khi đoạt giải ông được mời đi hát trong ban Tiếng tơ đồng của Hoàng Trọng.

 

Chuyển sang sáng tác nhạc

Dù đã là ca sĩ, ông vẫn mày mò học sáng tác nhạc với cuốn "Để sáng tác một ca khúc" của Hoàng Thi Thơ.

 

Ca khúc đầu tiên của ông là Tình học sinh ra đời năm 1962, tuy nhiên chẳng được một ai lưu ý. Sang năm sau, Nỗi buồn hoa phượng ra đời, trở thành một trong những ca khúc nổi tiếng nhất viết về mùa hè.

 

Năm 1963, ông bỏ hẳn nghề ca sĩ để chuyên tâm sáng tác.

 

Từ 1973, nhạc của ông bắt đầu chuyển hướng sang đề tài quê hương.

 

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông ngưng sáng tác.

 

Bắt đầu sáng tác nhạc trở lại từ thập niên 1990, những ca khúc mới mang âm hưởng dân ca của ông lập tức được công chúng đón nhận. Nhiều bài hát trong giai đoạn này trở nên thịnh hành tới ngày nay như Hình bóng quê nhà, Hành trình trên đất phù sa, Bạc Liêu hoài cổ,...

 

Từ năm 2000, ông làm phụ trách biên tập chương trình cho Trung tâm Băng nhạc Rạng Đông.

 

Năm 2006, trung tâm Thúy Nga thực hiện chương trình Paris By Night 83 - Những Khúc Hát Ân Tình vinh danh ông, cùng với 2 nhạc sĩ Xuân Tiên và Nguyễn Ánh 9.

 

Năm 2007, kỷ niệm năm Thanh Sơn 69 tuổi, Nhà hát Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức đêm nhạc mang tên ông.

 

Qua đời

Năm 2011, ông bị tai biến mạch máu não khi đang cùng trung tâm Thúy Nga thực hiện cuốn Paris By Night 103 - Tình Sử Trong Âm Nhạc Việt Nam. Sau một thời gian điều trị, ông qua đời lúc 14h 30' ngày 4 tháng 4 năm 2012 tại Thành phố Hồ Chí Minh vì tuổi già sức yếu.[2]

 

Nội dung sáng tác

Nhạc của Thanh Sơn thời kỳ đầu thường nói về tình cảm của tuổi học trò, đặc biệt là mùa hè. Bài Nỗi buồn hoa phượng được ông tâm đắc nhất, với những câu ca chân tình rất quen thuộc:

 

 

Bìa ca khúc Nỗi buồn hoa phượng.

Mỗi năm đến hè lòng man mác buồn

Chín mươi ngày qua chứa chan tình thương...

Ngoài đề tài học trò, ông còn có nhiều tác phẩm ở một số chủ đề khác. Như ca ngợi mùa xuân:

 

Mùa xuân sang có hoa anh đào

Màu hoa tôi trót yêu từ lâu... (Mùa hoa anh đào)

Nghe xuân sang thấy trong lòng chứa chan

Tiếng pháo vui vang đó đây nghe rộn ràng... (Đoản xuân ca)

...hay những bài nhạc vàng than trách số phận, viết theo điệu boléro:

 

 

Bìa ca khúc Trả lại thời gian.

Xin trả lại những kỷ niệm buồn vui

Ngày vui đã theo thời gian qua mất rồi

Ngồi viết tâm sự, nhớ ngược về quá khứ

Chợt lên nét suy tư

Bao năm thầm kín trót thương tà áo tím

Những đêm sương lạnh nghe trái sầu rót vào tim... (Trả lại thời gian)

Ít ai biết rằng nàng thơ trong các sáng tác của ông là nữ ca sĩ Thanh Tuyền. Nhiều sáng tác của ông đã viết dành tặng riêng cho tiếng hát Thanh Tuyền: Nỗi buồn hoa phượng, Nhật kí đời tôi, Hoa tím người xưa, Trả lại thời gian, Giòng suối xanh, Dư âm mùa hạ, Chuyện tình hoa Lưu Ly... Tiếng hát cao vút, trong trẻo của cô học trò 17 tuổi càng đưa những tác phẩm của ông trở nên thăng hoa hơn. Thời gian trước 1973, lời ca của ông chịu ảnh hưởng của nhạc vàng: chân thật, giản dị, ít trau chuốt,.. Đến khi ông chuyển hướng sang nhạc quê hương, lời ca mới được chú trọng – như chính ông nhìn nhận.

 

Nhiều bài hát được viết để hát bằng giọng Nam bộ, với những điệu hò, điệu ru rất quen thuộc với người miền Nam:

 

Ơi hò ơi ví dầu thương những con đò bên hàng dừa xanh,

Thương nhiều chiếc áo bà ba,

Vai nặng gánh lúa lúc tan chợ chiều,

Bên mái tranh nghèo nghe bìm bịp kêo nước lớn nước ròng... (Gợi nhớ quê hương)

Hò ơ..

Gió đưa gió đẩy, về rẫy ăn trầu, về sông ăn cá

về sông ăn cá, về đồng ăn cua... (Hình bóng quê nhà)

Ngoài ra, Thanh Sơn cũng thường đem những địa danh, những đặc sản, những giai thoại có thật vào nhạc, như là một cách quảng bá hình ảnh miền quê xứ đó:

 

Quýt Cái Bè nổi tiếng ngọt ngây

Ai ăn rồi nhớ mãi miền Tây (Hành trình trên đất phù sa)

Nghe tiếng đàn ai rao sáu câu

Như sống lại hồn Cao Văn Lầu

Về Bạc Liêu danh tiếng ôn lại giấc ngủ vàng son

Một thời để nhớ ngày đó xa rồi (Hoài cổ)

Nghe danh Công tử Bạc Liêu đốt tiền nấu trứng, tỏ ra mình giàu (Hoài cổ)

Ông đã viết nhạc cho hầu khắp các địa danh ở Nam Bộ, chỉ trừ Tiền Giang mà theo ông: "Chưa viết được vì hai chữ Tiền Giang đưa vào nhạc khó quá. Tôi sẽ cố gắng tìm cho ra cái tứ để ca ngợi mảnh đất Tiền Giang trong thời gian tới".

 

Ngoài nhạc về miền Nam, ông còn viết một số bài ca ngợi các miền khác, như bài Non nước hữu tình (miền Bắc), Trở lại thành phố sương mù, Thương về cố đô, Đôi lời gửi Huế (miền Trung), Quê hương 3 miền (cả ba miền).

 

Người đi chốn xa thương về cố đô

Thương tà áo trắng thương mấy câu hò

Và giọng cười, vành nón Kim Luông

Ôi nắng chiều Vỹ Dạ thoáng buồn

Ngự Bình chơ vơ nhìn sông Hương (Thương về cố đô)

Trong suốt thời gian từ thập niên 1970 cho tới cuối thập niên 1990, Thanh Sơn là một trong những nhạc sĩ năng nổ nhất của miền Nam với những bài nhạc ca ngợi quê hương.

 

Danh mục ca khúc

Danh sách này vẫn chưa đầy đủ. Mong bạn giúp bổ sung để danh sách được hoàn thiện hơn.

Trước 1975

12 năm sau

18 xuân xanh

Ai đến Sài Gòn

Anh đường anh em đường em[3]

Ba tháng tạ từ (1967)

Bài ngợi ca quê hương (1973)

Bên bờ suối vắng[4]

Buồn từ dạo đó

Buồn vào đêm (1963)[5]

Chuyến đò xưa

Chỉ một đêm thôi

Chiều nhớ nhung

Chiều gợi cảm

Chiều trên vỉa hè

Chúc mừng xuân (1969)

Chuyến đò xưa

Chuyện đã rồi

Chuyện tình hoa tigôn

Cung buồn tháng hạ[6]

Dư âm mùa xuân (Tàn xuân) (1967)

Dư âm ngày cũ (1966)[7]

Đã muộn rồi

Đêm hẹn hò[8]

Đoản ca cho mình[9]

Đọc tin trên báo (1969)[10]

Đôi mươi (1959)[11]

Đời đen[12]

Em ơi đã lỡ làng rồi

Em 16

Em về cây lúa trổ bông

Giã từ bạn thân

Giấc mộng không thành

Giòng suối xanh (1969)

Gót phiêu du (1969)

Gửi một niềm thương[13]

Hạ buồn (1967)

Hai người tâm sự[14]

Hai người lính tâm sự

Hành trình trên quê hương

Hát mừng xuân (Khúc ca xuân)

Hận Tha La (1965)[15][16]

Hò hẹn dưới trăng thu

Hoa tím người xưa (1967)

Hương tình cũ

Khi hoa đào nở (1965)[17]

Khoảng cách

Kỷ niệm ngày qua[13]

Lá thư học sinh

Lính tâm sự

Lưu bút ngày xanh (1964)

Màu áo hoa phượng

Màu phượng úa

Một mối sầu

Mùa hoa anh đào (1966)

Mùa hoa sim chín

Mưa gió đường xa

Mùa xuân hoa đào

Mừng nắng xuân về[18]

Mười năm tái ngộ (1967)

Ngày xuân tái ngộ (1967)

Ngày lương của lính[19]

Ngày phép của lính (1966)

Ngày tôi về thăm Huế

Ngày tựu trường (1965)

Người ấy là ai[20]

Người lữ khách

Người nỡ thế sao

Người về trong mơ

Nhật ký đời tôi (1966)[21]

Những ngày qua

Những ngày trên Đà Lạt

Những vùng đất mang tên anh

Nỗi buồn hoa phượng (1966)[22]

Nửa chừng xuân[5]

Nước mắt Mộng Cầm (1965)[15]

Phượng buồn (1967)[11][23]

Sau ba năm người về

Số phận bẽ bàng

Tàn thu lá đổ

Tâm sự hai giờ gác (1969)

Thăm những vùng địa sử

Thu trở lại[24]

Thương ca mùa hạ (1967)[24]

Thương về cố đô (1967)

Thuở còn đi học (1964)

Thuở vào đời[15]

Thuở vàng son (1968)[25]

Tìm hoa bốn mùa

Tình bạn cũ

Tình đêm phố cũ (1964)

Tình đêm xứ lạnh

Tình học sinh

Tình người lính trẻ

Tình yêu anh đào

Trả lại thời gian (2 người lính tâm sự) (1967)

Trái sầu[26]

Tuổi nhớ[26]

Từ khi vắng anh[27]

Vầng trán suy tư

Ve sầu mùa phượng

Về phố cũ[28]

Việt Nam 30 năm (Tuổi Việt Nam chinh chiến) (1974)

Vỡ mộng

Sau 1975

4 đoản ca[29]

20 năm gặp lại

Áo mới Cà Mau

Áo trắng Gò Công

Bạc Liêu yêu thương

Bài ca của chúng mình[30]

Bài ca dao đầu đời[31]

Bài ca xuân

Buồn như phượng[32]

Cảm tạ tình em[33]

Cần Thơ

Cây vông đồng

Chạnh lòng[34]

Chiều mưa Kiên Giang

Chiều mưa xứ dừa

Chiều qua phố cũ

Chút tình gửi quê hương

Chuyện tình hoa bướm

Chuyện tình hoa lưu ly

Chuyện tình nàng Châu Long

Chuyện tình quán bên hồ

Con phố buồn hiu

Có về Sóc Trăng

Cô giáo mới

Cô lái đò Tân Uyên

Công tử Bạc Liêu

Dĩ vãng buồn[35]

Dối lòng

Dư âm mùa hạ

Đập vỡ gương xưa

Điệu buồn tương tư

Điệu Lâm Thôn Trà Vinh

Đêm mưa buồn

Đến với tôi

Đèn Mỹ Tho

Đoản xuân ca

Đời buồn như kiếp tằm

Đời hợp tan

Đôi lời với Huế

Đường chiều lá đổ

Em lấy chồng xa

Em vẫn nhớ trường xưa

Em về qua bến Bắc

Giọt đắng

Giấc ngủ đầu nôi[9]

Giọt mưa gọi buồn

Gọi tình xưa thức dậy[36]

Gởi cố nhân đôi lời

Gợi nhớ quê hương

Hành trình trên đất phù sa

Hai nỗi buồn

Hai phương trời thương nhớ

Hái hoa cầu duyên[35][37]

Hát ru tình đời

Hình bóng quê nhà

Hoa tình tháng giêng

Hoài cổ[38]

Hồn quê[39]

Hơn thua

Huế và nỗi nhớ

Hương lúa Hậu Giang

Hương tóc mạ non[40]

Ký ức

Lầm lỡ

Lối cũ em về

Lời sám hối

Màu tím thủy chung

Một thời đã mất

Một thuở đam mê

Mùa nước nổi

Mùa xuân bên nhau[41]

Ngày vui thành hôn

Ngợi ca quê hương em

Nhớ Cần Thơ

Nhớ cố hương về

Như cơn gió thoáng qua

Như lục bình trôi[42]

Những ngày yêu dấu

Nỗi buồn biệt ly

Non nước hữu tình

Quê hương ba miền[43]

Rồi em cũng về

Sau ba năm người về

Sóc Sờ Bai Sóc Trăng

Sớm nhớ chiều thương

Sương thu

Tâm sự người hành khất

Than thở

Thầm lặng

Thị trấn mù sương

Thương về Sóc Trăng

Tình em ngày đó

Tình em Tháp Mười

Tình hững hờ

Tình người xa xứ

Tình trăng lúa

Tôi với phượng buồn

Trở lại thành phố sương mù

Tưởng như Huế trong lòng[44]

Về Long An

Xuân đẹp làm sao

Xứ người nhớ quê

Yêu cô gái Bạc Liêu

Yêu dấu Hà Tiên

Yêu tiếng hát ngày xưa